Veerle Brouwer (AxionContinu) onderzoekt complexiteit in de geriatrische revalidatie

Kun je jezelf voorstellen?

“Mijn achtergrond ligt in de neuropsychologie. Mijn eerste kennismaking met onderzoek en ouderenzorg was tijdens mijn bachelorscriptie bij Korsakov Expertisecentrum Slingedael, ook een Topcare-organisatie. Daar ontdekte ik hoe interessant ik het vond om behandeling, diagnostiek en wetenschappelijk onderzoek met elkaar te combineren. Dat onderzoek werd uiteindelijk gepubliceerd en gaf mij een duidelijke impuls: dit wil ik verder ontdekken.

Ik merkte al snel dat ik de wetenschap niet wilde loslaten, maar juist wilde combineren met behandelen. Daarom startte ik met de master Neuropsychologie, in combinatie met de research master Neuroscience and Cognition in Utrecht, waarin mijn focus lag op cognitie.

Tijdens mijn klinische stage bij AxionContinu ontdekte ik opnieuw hoe leuk ik de ouderenzorg vind. Ik werk inmiddels vijf jaar bij AxionContinu en de geriatrische revalidatie heeft mij nog geen moment verveeld.”

Wanneer wist je dat je onderzoek wilde blijven doen?

“Eigenlijk vanaf mijn eerste bachelorscriptie. Na het afronden van mijn klinische stage bij AxionContinu had ik, tijdens de coronapandemie, een periode waarin ik alleen bezig was met onderzoek. Toen merkte ik juist hoe erg ik het patiëntencontact miste. De combinatie van praktijk en onderzoek bleek voor mij heel belangrijk. Wat ik in de praktijk zie, wil ik kunnen onderzoeken en andersom.”

Waarom wilde je dat juist binnen de geriatrische revalidatie doen?

“De populaties die we hier zien, intrigeren mij enorm. Ik werkte onder andere op de afdelingen cognitie, long en CVA en zag dat mensen vaak niet alleen binnenkomen met een lichamelijke aandoening. Er speelt meestal veel meer.

Als psycholoog focus je niet alleen op leren omgaan met ziekte of beperkingen. Je kijkt ook naar hoe iemand functioneert binnen diens context. In onze dagelijkse praktijk in de revalidatie komen we regelmatig psychosociale problemen tegen. Denk aan zorgen over de thuissituatie, overbelaste mantelzorg, cognitieve achteruitgang, verminderde regie of beperkte gezondheidsvaardigheden.

Juist die casuïstiek, waarin verschillende factoren tegelijk spelen, maakte mij nieuwsgierig: hoe gaan revalidanten hiermee om en hoe kunnen wij daar als zorgverleners beter op aansluiten?”

Hoe is het promotietraject ontstaan?

“Ik kwam in contact met Wilco Achterberg, hoogleraar institutionele zorg en ouderengeneeskunde aan het LUMC, en Anne Visser-Meily, hoogleraar revalidatiegeneeskunde aan het UMC Utrecht. Tegen hen zei ik: “Ik wil heel graag onderzoek doen in deze setting, naar die complexiteit en puzzel die we zien bij ouderen in de geriatrische revalidatie.” Zij waren ook enthousiast over dit onderwerp en vanaf dat moment begon het echt te rollen.

Daarna raakten ook Leonoor van Dam van Isselt, specialist ouderengeneeskunde en associate professor geriatrische revalidatie aan het LUMC, en Henk Jan Schuijt, AIOS en postdoc klinische geriatrie, betrokken. Samen met de Raad van Bestuur van AxionContinu zijn de plannen verder ontwikkeld. Inmiddels zit ik halverwege mijn promotietraject.”

Jouw onderzoek gaat over complexiteit in de geriatrische revalidatie. Wat bedoel je daar precies mee?

“Wij zien in de praktijk dat revalidanten vaak problemen hebben op meerdere domeinen tegelijk. Natuurlijk is er een medische aandoening waardoor iemand wordt opgenomen, maar daarnaast spelen er vaak andere factoren die van invloed zijn op het revalidatietraject. Denk aan een verwaarloosde thuissituatie, overbelaste mantelzorgers, een beperkt sociaal netwerk of complexe familiedynamiek. 

Ook persoonlijke factoren, zoals motivatie, coping en gezondheidsvaardigheden, spelen daarin een grote rol. Deze kwetsbaarheden kunnen zich opstapelen en elkaar versterken. Sommige mensen functioneerden thuis nog nét zelfstandig, terwijl er bijvoorbeeld al sprake was van beginnende dementie. Dan komt er een lichamelijke gebeurtenis bovenop en stort het kaartenhuis ineens in.

Mijn onderzoek richt zich daarom niet alleen op de medische kant, maar juist op persoonlijke en omgevingsfactoren binnen de revalidatie.”

Hoe onderzoek je zoiets?

“Complexiteit is natuurlijk een enorm breed begrip. Daarom gebruiken we het ICF-model als kapstok. Daarbij kijk je niet alleen naar de aandoening en het functioneren, maar ook naar persoonlijke factoren en omgevingsfactoren.

Op dit moment doe ik een interviewstudie met specialisten ouderengeneeskunde uit heel Nederland. Ik vraag hen welke persoonlijke en omgevingsfactoren zij tegenkomen in de praktijk, hoe zij die in kaart brengen, welke invloed deze factoren hebben op de revalidatie en hoe zij hiermee omgaan. We horen bijvoorbeeld veel over de rol van mantelzorg, thuissituaties en motivatie van revalidanten. Dat zijn factoren die bepalend kunnen zijn voor het verloop van een revalidatietraject.”

Welke voorbeelden van complexiteit kom je tegen?

“Een voorbeeld dat meerdere keren terugkwam in de interviews, is een revalidant die wordt opgenomen met een indicatie waarbij aanvankelijk wordt verwacht dat terugkeer naar huis niet meer haalbaar is. Soms knapt iemand echter verrassend goed op. De revalidant zelf wil graag terug naar huis, terwijl de naasten dat niet zien zitten. Daardoor ontstaan ingewikkelde dynamieken tussen de revalidant, de naasten en het behandelteam.

Andersom werden ook situaties beschreven waarin partners of naasten alles op alles zetten om iemand juist wél thuis te krijgen, terwijl de zorgbehoefte eigenlijk erg zwaar is geworden. Daarnaast spelen factoren bij de revalidant zelf een belangrijke rol: hoe iemand omgaat met ziekte en afhankelijkheid, in hoeverre iemand inzicht heeft in de situatie en of iemand gemotiveerd is om te oefenen.

Het gaat dus niet alleen om de medische situatie, maar om passende zorg in samenhang met de revalidant, naasten en zorgprofessionals. Wat wil en kan de revalidant? Wat kunnen naasten dragen? En wat vinden professionals verantwoord? Juist die afstemming maakt situaties complex.”

Wat hoop je uiteindelijk met het onderzoek te bereiken?

“De eerste stap is erkennen en zichtbaar maken wat er gebeurt in de dagelijkse praktijk van de geriatrische revalidatie. Als ik over dit onderwerp vertel, merk ik dat veel professionals deze complexiteit direct herkennen, maar dat deze nog weinig concreet is beschreven.

Ik hoop dat het onderzoek helpt om persoonlijke en omgevingsfactoren structureler mee te nemen in behandeling en besluitvorming. Ook wil ik beter zichtbaar maken waarom sommige revalidatietrajecten langer duren.

Niet altijd omdat het medisch ingewikkelder is, maar omdat de complexiteit juist in de persoonlijke of sociale context zit. Een duurzaam resultaat kost soms meer tijd. Dat is belangrijke informatie, ook in gesprekken met zorgverzekeraars en beleidsmakers.”

Hoe wordt jouw onderzoek ontvangen binnen AxionContinu?

“Ik merk dat collega’s graag meedenken en dat onderzoek steeds meer gaat leven binnen de organisatie. Dat is ook echt de kracht van een Topcare-organisatie. Door die infrastructuur is er meer bewustzijn over wat onderzoek kan bijdragen aan de praktijk. Collega’s komen vaker met onderzoeksideeën of vragen, maar er is niet altijd tijd of ruimte om die uit te voeren. Topcare helpt om die praktijkvragen op te halen, onderzoek mogelijk te maken en kennis weer terug te brengen naar de zorg.

Dat vind ik misschien wel het leukste: dat je praktijkervaring en wetenschappelijke inzichten kunt combineren en samen verder bouwt.”

Wat maakt dit werk voor jou persoonlijk zo interessant?

“Juist dat het nooit alleen om de diagnose gaat. Achter iedere revalidant zit een heel verhaal, met persoonlijke omstandigheden, relaties, verwachtingen, mogelijkheden en kwetsbaarheden. Dat bredere plaatje begrijpen en daar als zorg beter op inspelen, vind ik ontzettend waardevol.

Het onderzoek helpt om woorden te geven aan iets wat veel professionals dagelijks voelen in de praktijk: geriatrische revalidatie is veel complexer dan alleen medisch herstel. Het is juist mooi om de mens en diens context hierin meer zichtbaar te maken.”

Wat zou je andere zorgprofessionals mee willen geven als het gaat om de Topcare-gedachte?

“Mijn tip is: schrijf tijdens je werk op wat je opvalt en waar je nieuwsgierig naar bent. Neem de tijd om te reflecteren op wat je daarmee zou kunnen en willen doen. Zo ontstaan nieuwe inzichten en ideeën. Geef je eigen nieuwsgierigheid dus de ruimte.”